Sinds begin 2025 controleert de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid, en in 2026 verschuift die controle van waarschuwen naar echt handhaven. Werk je als zzp'er voor een of twee vaste opdrachtgevers, draai je vaste kantoordagen mee met het team, of factureer je maandelijks hetzelfde bedrag als een salaris? Dan loop je meer risico dan je denkt, ook als je jezelf nooit als "verkapt personeelslid" hebt gezien.
De regels zijn niet nieuw, de Wet DBA bestaat al sinds 2016. Wat wél nieuw is: het handhavingsmoratorium is voorbij en de fiscus mag weer naheffen, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Voor jou als zelfstandige betekent dit dat het bewijs van je ondernemerschap niet langer een theoretisch vinkje is, maar iets waar je actief mee bezig moet zijn.
Waarom de Belastingdienst nu extra alert is
Na jarenlang gedogen wilde het kabinet af van de situatie waarin bedrijven structureel zzp'ers inhuurden voor werk dat eigenlijk een vaste baan is, zonder de bijbehorende premies en pensioenopbouw te betalen. Sinds 1 januari 2025 wordt er weer normaal gecontroleerd, en vanaf 1 januari 2026 kan de Belastingdienst bij opzet of grove schuld ook vergrijpboetes opleggen, naast de naheffing zelf.
Goed nieuws is er ook: verzuimboetes worden dit jaar nog niet uitgedeeld, en de fiscus begint doorgaans met een bedrijfsbezoek in plaats van meteen een boekenonderzoek. Zo'n bezoek levert in het slechtste geval een waarschuwing op, geen naheffing. Die komt pas na een zwaarder onderzoek. Het kabinet noemt dit zelf een "zachte landing", vooral bedoeld om opdrachtgevers en zelfstandigen de kans te geven hun zaken op orde te brengen voordat het menens wordt.
Wat een bedrijfsbezoek precies inhoudt
Een inspecteur kijkt bij zo'n bezoek niet naar je jaarcijfers, maar naar de praktijk van alledag. Werk je op locatie bij de opdrachtgever, gebruik je hun laptop en mailadres, val je onder hun leidinggevende, en krijg je gewoon een vast maandbedrag zonder dat er een resultaat of project aan gekoppeld is? Dat zijn allemaal signalen die richting een verkapt dienstverband wijzen, ongeacht wat er in je overeenkomst van opdracht staat.
Sinds het Uber-arrest telt trouwens ook mee wat je náást die ene opdracht doet. Werk je voor meerdere klanten, doe je zelf aan acquisitie, en investeer je in je eigen bedrijf? Dan telt dat mee als bewijs van ondernemerschap, ook als de opdracht waar de controle op ziet er zelf twijfelachtig uitziet.
Deze signalen bepalen of jij een ondernemer bent
Er bestaat geen vaste checklist met een harde grens, maar de Belastingdienst en de rechter kijken naar een combinatie van factoren:
- Werk je voor meerdere opdrachtgevers per jaar, of leunt je omzet volledig op één klant?
- Bepaal jij zelf hoe en wanneer je het werk uitvoert, of stuurt de opdrachtgever je dagelijks aan?
- Loop je financieel risico, bijvoorbeeld doordat je aansprakelijk bent voor fouten of pas betaald krijgt na oplevering?
- Investeer je in eigen materiaal, software of scholing?
- Presenteer je jezelf zichtbaar als ondernemer, met een eigen website, KvK-inschrijving en zakelijke rekening?
Werk je onder de 38 euro per uur, dan geldt sinds dit jaar bovendien een wettelijk rechtsvermoeden van werknemerschap. De opdrachtgever moet in dat geval zelf aantonen dat er geen dienstverband bestaat, in plaats van dat jij moet bewijzen dat je zelfstandig bent.
Zo maak je je zelfstandigheid aantoonbaar
De meeste zzp'ers die in de problemen komen, hebben geen slechte bedoelingen, ze hebben simpelweg nooit bijgehouden waarom hun situatie wél als ondernemerschap kwalificeert. Zorg dat je op elk moment kunt laten zien dat je meerdere broodheren hebt gehad, ook als dat er in een jaar maar twee of drie zijn. Bewaar offertes die je hebt uitgebracht maar niet hebt gekregen, dat is bewijs van acquisitie. Werk met heldere opdrachtomschrijvingen en deliverables in plaats van "beschikbaar voor 32 uur per week tegen een vast tarief".
Je administratie is hierbij je beste vriend. Wil je die zonder gedoe op orde houden, dan is het de moeite waard om te kijken naar wat AI tegenwoordig kan overnemen in je boekhouding en belastingaangifte, zodat je facturen, uren en offertes overzichtelijk blijven en je bij een controle niet hoeft te graven in een schoenendoos aan bonnetjes.
Wat de zelfstandigenaftrek je nog oplevert
Terwijl de handhaving strenger wordt, worden de fiscale voordelen van het zzp-schap tegelijk kleiner. De zelfstandigenaftrek daalt dit jaar verder, en ook de mkb-winstvrijstelling levert minder op dan een paar jaar terug. Voor veel zelfstandigen betekent dit dat er netto minder overblijft, ook als de omzet gelijk blijft. Reken dus niet meer blind op dezelfde belastingteruggave als vorig jaar, en zet structureel geld opzij voor je aanslag inkomstenbelasting.
Heb je naast je zzp-werk ook andere inkomsten, bijvoorbeeld uit verkoop via een online platform? Ook daar kijkt de fiscus inmiddels scherper naar, zoals te zien is bij de drempel die de Belastingdienst hanteert bij Vinted-verkopers. Het patroon is steeds hetzelfde: hoe zichtbaarder en structureler je inkomsten zijn, hoe groter de kans dat er een vraag over komt.
Groeien maakt je zaak sterker
Een van de duidelijkste manieren om aan te tonen dat je een echte onderneming runt, is simpelweg groeien. Nieuwe opdrachtgevers zoeken, investeren in materiaal of personeel, of een tweede pijler onder je bedrijf zetten, het zijn allemaal signalen die tegen schijnzelfstandigheid pleiten. Overweeg je die stap, dan is het slim om vooraf te kijken naar hoe je een zakelijke financiering rondkrijgt, zodat een investering niet meteen je hele buffer opsoupeert.
Dit is wat je deze maand nog regelt
Wacht niet tot er een brief van de Belastingdienst op de mat valt. Loop je klantenlijst van het afgelopen jaar na en noteer per opdracht waarom die aantoonbaar zelfstandig was. Pas je overeenkomsten aan zodat ze draaien om resultaat in plaats van beschikbare uren. En houd de ontwikkelingen rond de Zelfstandigenwet in de gaten, want het kabinet werkt aan structurelere duidelijkheid voor zelfstandigen, ook al is die wet op zijn vroegst in 2027 klaar. Tot die tijd geldt: hoe beter jij op papier en in de praktijk laat zien dat je ondernemer bent, hoe rustiger je kunt slapen als de inspecteur langskomt.